Home Kolumne ‘La Scartaza’ special: ‘Schmarrn – Done de Cosala/Žene s Kozale’ (Drugi dio/Parte...

‘La Scartaza’ special: ‘Schmarrn – Done de Cosala/Žene s Kozale’ (Drugi dio/Parte seconda)

82
0
Portal Rijeka Danas nastavlja s kolumnom na fiumanskom jeziku 'La scartaza' u cilju zaštite i promocije riječkog autohtonog jezika. Projekt je potpomognut sredstvima Primorsko-goranske županije. Piše Laura Marchig, Dizajn: Ana Somek

Gavemo deciso de saludar ‘sto Ano 2021 e darghe el benvenudo al 2022, pensando al cenon de Capodano, a la cusina e a le tradizioni, ma anche a la poesia, ofrendove una serie de “ricete” scritte in fiuman trate dal ricetario de famiglia de Laura Marchig, che se ciama Schmarrn e qua presentade anche in croato e tradote da LORENA MONICA KMET.
Bon apetito e Bon Anno!

Odlučili smo se pozdraviti sa 2021 i dočekati Novu 2022 nudeći vam “recepte” napisane na fijumanskom, koje možemo pronaći u obiteljskoj kuharici Laure Marchig pod nazivom “Schmarrn” (poezija u prozi i poezija). Neke recepate možete pripremiti, zašto ne, za doček Nove 2022! Autorica prepjeva na hrvatkom je LORENA MONIKA KMET.
Dobar tek i Sretna Nova!

Parte seconda
Drugi dio
Laura Marchig
Schmarrn

BUSARA DE SCAMPI
Per molti versi, mia mama Angela i mia zia Maria no’ le se somigliava come che no’ ghe somiglia un ravano a una pecora. La prima un poco cuza, pronta a lassarse morir pur de no’ disturbar, la seconda pronta a farse rispetar, la dovessi crepar. Diferenti per natura e storia e inclinazioni, le gaveva una roba in comun: la busara de scampi le la fazeva identica de gusto e de sostanza, la miglior busara da magnar insieme ai tochi de polenta calda, una busara fata per esser gustada, ciuciada, tociada, in fondo al piato, anche con un ultimo giro de pan, per ingrumar quel sugo che imbrodolava i diti e fazeva zigar de gusto le papile, imbriagava la anima e la lingua e ingrizoliva ogni pel de le narise, come se un fil de una corente fata de gusto, li gavessi pizigà.
No’ so però perché al scampo quela tortura de taiarghe le zate col iera ancora vivo. El scampo morto no’ se o doveva cusinar.

Škampi na buzaru
Po mnogo čemu si, moja mama Angela i teta Maria nisu sličile kao što ni hren ne sliči ovci. Prv pomalo snuždena, spremna prepustiti se smrti samo da ne smeta, a druga uvijek očekujući poštovanje, makar i crkla. Različite po prirodi, prošlosti i sklonostima, imale su nešto zajedničko: škampe na buzaru pripremale su posve isto i ukusom i hranjivošću, najbolju buzaru koja se jede s komadima tople palente, buzaru pripremljenu da se u njoj uživa, siše, umače, i zadnjim zaokretom kruha sa dna tanjura pokupi umak koji se lijepi za prste i od kojega bi okusni pupoljci zavrištali, i duša bi se opila, i jezik, i svaka dlačica u nosnicama naježila kao da ih je prodrmala struja okusa.
Ali ne znam čemu ona tortura da se škampu na živo odrežu nožice. Mrtvi se škamp nije smio kuhati.

GNOCHI DE SUSINI
I gnocchi de susini faceva risolevar i morti de le tombe e mia nona Maria, in carozzela già de ani, la tornava caminar. La zia Maria la stava atenta a ripeter ogni movimento che la mama voleva, che caminar più no’ la podeva, ma la gaveva sempre pronto el suo baston per tirar colpi e una vose come de sirena garba de miniera che la la doveva gaver eredità de la sirena che stava in Arsia, anche quela, sempre pronta a zigar.
La pasta iera la stessa dei gnochi saladi: patate, vece e giale, boide e pestade, un bich de sal, un bich de oio, un bich de farina, quanto basta, e un ovo. La pasta per i gnochi se missiava e poi se preparava i gnochi saladi de una parte, e de la altra i gnochi dolci de susini. I susini più boni de el Impero, me diseva mia nona, iera quei bosgnacchi, quei blu bislunghi con el osso che se molava senza tacarse al fruto. Ne el susin ghe se meteva un cuciarin de zuchero e se lo involtizzava drentro al gnoco. Po’ se boiva le bale de gnoco ne la acqua salada e co’ i vegniva a gala, se brustoliva el pangratà nel buro, e se missiava drento i gnochi. Un poco de altro zuchero, canela, per chi che ghe piaseva, e el piato iera pronto de gustar insieme con le altre done de famiglia, coi fradei, le sorele, con le zie, con le vicine, con le amiche.
‘Sti gnochi fatti ogi, cussì, solo per mi e per ti, mio compagno naufrago e amante che semo soli drento ‘sto universo fato de una casa, no’ me par ‘gnanche più tanto boni. Xe gnochi un bich soli, un bich suti, un bich taiadi fori de un tuto, de el vecio mondo in meso de una Europa de meso che gnanche più ne conossi.

Okruglice sa šljivama
Njoki sa šljivama dizali bi mrtve iz groba i moja bi baka Maria, godinama već u kolicima, opet prohodala. Teta Maria je pažljivo ponavljala svaki pokret koji je mama željela, jer više nije mogla hodati, ali je uvijek držala spreman štap da njime udari i kseli glas prijazan poput rudarske sirene koji je zacijelo naslijedila od sirene koja je stajala u Raši, također uvijek spremna vrisnuti.
Tijesto je bilo isto kao i za slane njoke: stari žuti krumpir, skuhan i protisnut, malo soli, malo ulja, malo brašna, koliko traži, i jedno jaje. Tijesto za njoke bi se premijesilo i onda se odvajalo na jednu stranu tijesto za slane njoke, a na drugu tijesto za slatke njoke sa šljivama. Najbolje šljive u carstvu, govorila je baka, bile su bosanske, izdužene plave s košticom koja se odvajala ne lijepeći se za plod. U šljivu bi se stavila žličica šećera i umatalo u okruglicu. Onda su se okruglice kuhale u slanoj vodi, a kad bi se digle na površinu, na maslacu bi se popržile krušne mrvice i u njih uvaljalo njoke. Još malo šećera, kome se svidjelo i cimeta, i slastica je bila spremna za uživanje zajedno s drugim ženama iz obitelji, braćom, sestrama, tetkama, susjedama, prijateljicama.
„Ovi njoki napravljeni danas, samo za mene i tebe, moj brodolomni suputniče i ljubavniče, koji smo sami usred svemira napravljenog od kuće, ne čine mi se više ni tako ukusni. Njoki su ti malo osamljeni, malo suhi, pomalo izrezani iz svega, iz starog svijeta usred neke srednje Europe koja nas više ne prepoznaje.

BOMBONI – ABBAZIA, BAGNO SLATINA
Abbazia xe una paiuzza, de paia vera, che i te dà con la Coca Cola. Xe una sabbia e tavole de legno sora pali incrostadi de pedoci; xe un profumo de festa grande, de mar importante, de ocasioni speciali per meter el costume coi volani, no’ come quel color vin co’ sul cul la macia de catrame, “Quel” dise mama, “Va ben per el Riviera.” Qua in Abbazia, anche i bomboni trovadi per tera già ciuciadi, i ga un gusto speciale, come de netare e ambrosia celeste, come de aventura tra i confini del forse, del speremo, del gavemo tuta la vita davanti da inventar.

Bomboni, Opatija, Kupalište Slatina
Opatija je slamka, od prave slame, koju dobiješ s Coca Colom. Pijesak i drveni podovi na stupovima skorenim od dagnji; to je miris velike fešte, važnoga mora, posebnih prilika kad se odjene kupaći s volanima, ne kao onaj boje vina s mrljom od katrana na guzici, ‘Taj je’, kaže mama, ‘dobar za Rivijeru’. Tu, u Opatiji, čak i bomboni s poda, već polizani, imaju poseban ukus, kao od nektara i nebeske ambrozije, kao od pustolovine između granica onoga možda, onoga nadajmo se, onoga čitav je život pred nama da ga osmislimo.

Parte prima/Prvi dio

Previous articleTalijanski pjevač Al Bano pozitivan na Covid, poslao poruku antivakserima.
Next articleVeliki skok zaraženih na Jadranu ‘Nije nas delta ošinula repom, već omikron zauzima tron’

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here